Japanse theeceremonie van Atsuko: ''Stilte is soms krachtiger dan woorden.''

Thee drinken doen we allemaal, maar in Japan is het een ware kunstvorm. Daar draait het niet alleen om de smaak, maar ook om aandacht, stilte en schoonheid. In Kyoto ontmoeten we mevrouw Atsuko, een ervaren theemeester die al sinds haar jeugd dagelijks bezig is met haar theeceremonie: Camellia Tea Ceremony. Met twinkelende ogen en een rustige stem vertelt ze ons over haar passie. In dit interview neemt ze ons mee in de wereld van de Japanse theeceremonie – een wereld vol rituelen, rustmomenten en verrassend veel verhalen.

Hoe kwam je voor het eerst in aanraking met de theeceremonie?

‘‘Toen ik veertien jaar oud was, vroeg mijn moeder mij om mee te doen aan de theeceremonieclub op school. In Japan is het heel gebruikelijk dat jonge meisjes zich bezighouden met kunstvormen zoals bloemschikken, het dragen van kimono’s en de theeceremonie. Het hoorde bij de opvoeding en werd gezien als belangrijk voor een goede toekomst. Mijn moeder was zelf meesteres in deze tradities, dus het was voor mij vanzelfsprekend om ermee te beginnen. Het voelde destijds vooral als een familieverhaal dat ik moest voortzetten.’’
Wat betekent de theeceremonie voor jou?

‘‘In mijn jeugd was de theeceremonie vooral een manier om etiquette te leren: hoe je je hoort te gedragen, hoe je anderen respect toont. Maar naarmate ik ouder werd, veranderde dat. Het werd steeds meer een manier om mijn emoties te beheersen. Wanneer ik moeilijkheden ervoer, kon ik gaan zitten voor het theeservies, mij concentreren op elke beweging en even alles vergeten. Het gaf mij rust en leerde mij om kalm te blijven, wat er ook gebeurt. Je zou het een vorm van meditatie kunnen noemen, een manier om je los te maken van de drukte van het dagelijks leven. Mijn karakter is in zekere zin gevormd door de theeceremonie.’’

Waarom is de theeceremonie een must-do voor toeristen?

‘‘Reizigers leven vaak in een drukke wereld, met haast en veel prikkels. De theeceremonie laat zien dat je soms moet stilstaan en een moment van stilte kunt nemen. Natuurlijk is er tegenwoordig een wereldwijde trend rondom matcha – denk aan matcha latte – maar de theeceremonie gaat dieper. Het gaat niet alleen om de smaak van de thee, maar om de rust in je hart. Tijdens een bezoek krijgen gasten de kans om even stil te zijn, hun zorgen los te laten en vrede te vinden. Dat is de echte waarde.’’

Voeg je zelf iets toe aan de theeceremonie?

‘‘Nee, en dat is juist het bijzondere. Bij de theeceremonie mag je niets veranderen. Alles gebeurt precies zoals het eeuwen geleden is vastgelegd. Er is geen ruimte voor improvisatie of persoonlijke toevoegingen. Waarom? Omdat de methode al perfect is. Als je iets probeert toe te voegen, wordt het afleiding. De essentie is juist dat je alles wegneemt wat kan storen. Het is een oefening in concentratie en eenvoud. Iedereen die de Omotesenke-stijl leert, voert de handelingen op exact dezelfde manier uit.’’

Hoe bereid je jezelf voor op de komst van gasten?

‘‘Voorbereiding draait om zuivering. Niet alleen het schoonmaken van de theekommen en het theehuis, maar ook het pad door de tuin dat naar de ingang leidt. Alles wordt zorgvuldig gereinigd. Het is een manier om gasten welkom te heten en tegelijkertijd om jouw eigen geest te zuiveren. Daarnaast draag ik altijd een kimono, met verzorgd haar en een nette uitstraling. Het aantrekken van een kimono duurt ongeveer tien tot vijftien minuten, maar de echte voorbereiding zit in de details van het theehuis: de bloemen, de kalligrafie op de hangende rol, het servies en de gekozen zoetigheid voor die dag. Soms ben je weken bezig om de juiste combinatie te bedenken en voor te bereiden.’’

Welke fouten maken bezoekers vaak zonder dat ze het weten?

‘‘Ik zeg altijd: hier kan je geen fouten maken, want niemand verwacht dat bezoekers de regels al kennen. Toch zijn er een paar dingen handig om te weten. Zo zijn theesets met zorg uitgekozen en vaak heel kostbaar. Daarom dragen wij tijdens de ceremonie geen sieraden zoals ringen of kettingen die het porselein zouden kunnen beschadigen. Ook sterke parfums kunnen de geur van de thee verstoren, dus we raden bezoekers aan om dat te vermijden. Maar het belangrijkste blijft: geniet van het moment, zonder je druk te maken over regels.’’

Wat hoop je dat reizigers meenemen uit deze ervaring?

‘‘Ik hoop dat ze de innerlijke rust meenemen die de ceremonie biedt. Wanneer ze weer thuis thee drinken, hoop ik dat ze zich het gevoel van stilte en vrede herinneren. Zelfs een klein moment van kalmte kan veel betekenen in het dagelijks leven. Als gasten dat gevoel van sereniteit vasthouden, is mijn doel bereikt.’’

Wat is de mooiste reactie die je ooit van een gast hebt gekregen?

‘‘Het mooiste vind ik wanneer gasten terug-komen, soms met familie of vrienden. Dat betekent dat de ervaring hen geraakt heeft. Ook vind ik het bijzonder wanneer ze verdiept zijn in het moment dat ze niet meer bezig zijn met foto’s maken, maar volledig opgaan in de ceremonie. Dan weet ik dat ik hen heb meegenomen in mijn wereld. Een ander magisch moment is het einde van de ceremonie: het geluid van kokend water dat plotseling stilvalt wanneer er koud water wordt toegevoegd. Dat plotselinge zwijgen raakt veel mensen diep. Je ziet het aan hun gezichten: ze beseffen dat stilte soms krachtiger is dan woorden.’’